۱. گروه مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج
۲. گروه مهندسی محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، تهران
۳. گروه مهندسی شیمی، دانشگاه علم و صنعت، تهران
* : مسئول مکاتبات، پست الکترونیکی: a.hamidian@ut.ac.ir
۴۱
مقدمه
1268732170558

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:16 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:16 IRST on Saturday October 28th 2017

از جمله مهمترین منابع انسانی اصلی در تولی ـد فلـزات سـنگین فرآیندهای مختلف صنعتی مانند معدنکاری، کارخانههـای ذوبفل زات، احتــراق ســوخته ای فســیلی و گازوئیــل و پســابزبالهسوزها هستند (32 و1 ). فلزات سنگین بـهطـور ط بیع ـی از اجزای تشکیل دهنده پوسته ی زمین هسـتند ولـی فعالی ـ تهـا ی انسانی ب هصورت قابل تـوج هی چرخـه ی ژئوش ـیمیایی و تـوازنبیوشیمیایی آنها را تغییر می دهـد (61)، در نتیجـه ممکـن اسـتمنجر به ورود غلظت بسیار بالایی از فلزات سـن گین بـه محـیط ،گاه 100 تا 1000 برابر بالاتر از آنچـه در پوسـته زمـین وجـوددارد، شود و ب هشرط فراهم بودن شرایط زیست دسترسپـذ یری موجودات زنده را در معرض سطوح بـالا یی از آنهـا قـرار دهـد(10). چرا که همیشه وجود میزان عناصر در منطقـه نمـی توانـددلیل ریسک انتقال به موجودات باشـد و فـراهم شـدن شـرایط انتقال و به عبارتی دسترسی پذیری زیستی عناصر از اهمیت قابل توجهی برخوردار است. .
شناس ایی ،اهمی ت و آث ار فل زات س نگین در اکوسیس تم ،موجبات گسترش طر حهای پایش زیستی با هدف انـدازه گی ـری سطوح آلاینده در ارگانیس مهای مختلف را فراهم نموده است که در این مطالعات گونه های شاخص ب همنظور برآورد سطوح ای ـن آلاینده ها در قسمت های مختلف اکوسیسـتم اسـتفاده مـی شـو ند (31). جوندگان نسبت به آلودگی های محیط زیستی ب هخصـوصآلودگی فلزات سنگین بسیار حساس بوده و می توانند بـه عنـوانپایشگر در مناطق آلوده استفاده شـوند . عـلاوه بـر ای ـن الگـو ی توزیع فلزات سنگین در بافت های بدن جوندگان بسیار شبیه بـهبافت های بدن انسان است (93 و 71). جرد ایران ـی( Meriones persicus) ب ه راس ته ی جون دگان، خ انواده ی م وشه ا، زی ر خانواده ی جربیل ها و جنس مرینـوس تعلـق دارد . جـرد ایران ـی جثه ای متوسط و گوش های نسبتاً بلند و تا حـد ی مثلث ـی شـکلدارد و در اکثر نواحی ایران مانند مناطق صخره ای و استپ هـا ی کوهستانی، دشت ها، مناطق جنگل ـی زاگـرس، بـاغ هـا و مـزارع زندگی می کند 4(). مطالعـات متعـددی از جونـدگان بـه عنـوان۴۲
شاخص زیستی برای پایش مناطق مختلف استفاده کردهاند (21، 62، 33، 54 و 64). در این پژوهش سعی بـر ای ـن اسـت تـا بـاتعیین غلظت فلزات مس، سرب، کـاد میوم، استرانس ـیم، نیکـل ومنیزیم در بافت مو، شش و استخوان ران جرد ایرانی، وضـ عیت موجود این منابع از نظر سطح این عناصر مشخص شود تا بتوان در سال های آتی و پس از بهره برداری از معدن مس دره زرشک به مقایسه وضعیت ایجاد شده با شرایط اولیه پرداخت و تأثیرات معدن را بر این جونده به عنوان گونـه ی پایشـگر در ای ـن منطقـهتعیین نمود.
در حقیقت انجام این مطالعه مبنایی برای انجام مطالعات آتی در راستای مدیریت زیست محیطی معدن مـس دره زرشـک درزمان بهرهبرداری از آن در آینده ای نزدیک خواهد بود.

مواد و روش ها
همان طور که شـکل1 نشـان مـی دهـد محـل کانسـار مـس درهزرشک که یکی از غنی ترین معادن مس در کشـور و خاور میانـهمــی باشــد در اســتان یــزد و در 54 کیلــومتری جنــوب غربــی شهرستان تفت قـرار دارد ، کـه 5/54 درصـد آن را ارتفاعـات ومابقی را دشت ها، مخروط افکنه ها و تپه ماهورهـایی کـه سـطحآنها را آبرفت کم ضخامت پوشانده اسـت تشـکیل شـده اسـت4(). محدوده مطالعاتی معدن دره زرشک در ارتفاع 2400 متری از سطح دریا قرار گرفته است ب هطور کلی مناطقی کـه عم لی ـات ساخت و ساز و اصلی ترین فعالیتهـا ی مرحلـه بهـره بـردار ی در آنج ا انجـام خواه د ش د ش امل مح دوده مع دن دره زرش ک (روستای دره زرشک)، روستای حسـن آبـاد، محـدوده اراضـی تأسیسات فروشویی( Leaching)، محدوده ی اراضی کارخانـه ی تغلیظ و سد باطله بهعنوان ایستگاه های مـورد مطالعـه مـد نظـرقرار گرفته اند (جدول 1). آخرین منطقه ی نمونه برداری که سـدباطله می باشد اخـتلاف ارتفـاع قابـل تـوجهی بـا سـایر منـاطقب هخص وص معــدن مـس دره زرش ک (منطقــه دو) دارد (4). نمونه برداری از مناطق مختلف محدوده مطالعاتی معدن مس دره زرشـــک بـــا اســـتفاده از تلـــههـــای فنـــری و بـــهروش سیستماتیک تصادفی در تابستان 19 انجام گرفت. در طی مـدتنمونه گی ـری در مجمـوع93 جـرد ایران ـی جمـع آور ی گردی ـد .

شکل 1. منطقه مورد مطالعه

جدول 1. نام و مختصات مناطق مورد مطالعه
مختصات جغرافیایی شماره ایستگاه نام ایستگاه
’E55˚ 53 ’N34˚ 31 1 کارخانه تغلیظ
’E51˚ 53 ’N33˚ 31 2 معدن مس (روستای دره زرشک)
’E50˚ 53 ’N32˚ 31 3 روستای حسن آباد
’E48˚ 53 ’N33˚ 31 4 تأسیسات فروشویی
’E35˚ 53 ’N33˚ 31 5 سد باطله

1268732170558

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:16 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:16 IRST on Saturday October 28th 2017

نمونـه هـا پـس از جمـع آوری در محـل بـه صـورت کشـته، درمحفظه ی پلاستیکی تمیز قـرار داده شـده، سـپس تـاریخ جمـعآوری، موقعیت جغرافیایی برداشت نمونـه، نـوع طعمـه ب ـ هکـارگرفته شده و نوبت جمع آوری در فرم از پیش تهیه شـده، ثبـتشد .در گام بعد نمونه ها در یونولیتی که حاوی قطعات یخ بـود،گذاشته شده و از محل نمونه گیری به آزمایشگاه آلودگی گـروهمحیط زیست دانشگاه تهران منتقل شدند. در آزمایشگاه تا فراهم شدن مقدمات کار نمونهها در داخل فریزر در دمای منهای چهار درجه سانتی گراد نگه داری شدند. تمام وسایل مورد اسـتفاده کـهش امل ارل ن ه ا، وس ایل تش ریح (قیچ ی، پ نس و اس کالپر) و قوطی های مورد نیاز جهت نگهداری نمونه ها بود پس از شسـتهشدن با مایع ظرفشویی و سه بار شستشو با آب مقطـر بـهمـدت84 ساعت در داخل حمام اسیدی 01 درصد اسید نیتریک قرار داده شدند. بدین ترتیب که به نسبت 01 به 100 اسید نیتری ـک و آب مقطر در ظرف مناسبی با یکدیگر ترکیب شـدند . در نهای ـت وسایل مورد نظر سه بار با آب دوبار تقطیر(دی یونیزه) شست و شو داده شدند تا استریل و عاری از آلودگی های احتمالی گردند (9). نمونه های منجمد شده به مدت شـش سـاعت در بی ـرون از آزمایشگاه قرار گرفتند تا زمانی که یخ آنها بـاز شـود. سـپس بـااستفاده از ترازوی دیجیتالی با دقت 001/0 گرم نمونههـا وزن وسپس تعیین جنسیت شدند. در گام بعدی بافت های شش، مو و استخوان ران نمون ههـا جداسازی و وزن شـدند تا وزن تر آنهــا به دست آید. سپس به منظور ثابت کردن وزن نمونـه هـا و هضـمسریعتر نمونه ها به مدت 84 ساعت در آون با دمـای08 درجـه
۴۳

1268732170558

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:16 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:16 IRST on Saturday October 28th 2017

سانتیگراد قرار داده شدند تا کاملاًکاملا خشک شوند. در مرحلـه بعـدب همنظور هضم اسیدی، نمونه های خشک شده در داخل ارلن قرار گرفته و به هر ارلن حدود 01 سی سی اسید نیتریک غل ـیظ و پـنجسی سی پرکلریک اسید اضافه شد. نمونه ها به مدت 21 ساعت در محیط آزمایشگاه قرار گرفته (بدون حرارت دادن) تا به آهسـتگیهضم شوند. سپس ارلنها را بر روی هات پلیت قرار داده تـا بـاحرارت ملایم، اسید شروع به تبخیر شدن نماید و در اثر حرارت عمل هضم کامل و محلولی شـفاف حاصـل گـرد د( 82). پـس ازهضم، نمونهها در هوای محیط قرار داده شد تـا سـرد شـوند. در مرحله بعد با افـزودن اسـید نیتری ـک1 % درون ارلـنهـا، آنهـا راب هحجم 52 سی سی رسانده تا رقیق شوند، سـپس محلـول مـوردنظر بعد از عبور از کاغذ صافی واتمن42(Whatman, England) ب هدرون بطری هایی که از قبل ضدعفونی و وزن شده انـد، ر یختـهشد و بطری های حاوی محلول دوباره وزن شدند. برای مطالعه و اندازه گیری غلظت فلزات مورد بررسـیICP-OES (VARIAN, 725-ES) ساخت کشور اسـترا لیا کلیـه مـواد مصـرفی از شـرکت
(Merck) تهیه شدند. در ابتدا نرمال بودن بـا اسـتفاده از آزمـون کلموگرف اسمیرنوف و همگنی داده ها مورد بررسی قرار گرفت. سپس از روش آماری تجزیه واریانس یک طرفه برای مقایس ههای کلی و آزمون دانکن جهت قیاس های چندگانه و معنـی دار بـودناختلاف ها در سطح اعتماد 99% استفاده شـد . بـه منظـور مقا یسـهغلظت فلزات در بافت مو، شش و استخوان جرد ایرانی در جنس نر و مـاده از آزمـونt-test مسـتقل اسـتفاده شـد. آنـالیز آمـارینمونه ها با استفاده از نرم افزار Minitab 16 انجام شد.

نتایج و بحث
غلظت کادمیم و سرب در بافت های مختلـف جـرد ایران ـی زی ـر
۴۴
جدول 2. میانگین (± انحراف معیار) غلظت فلزات سنگین در بافت مو ،استخوان و شش جرد ایرانی
کروم منیزیم استرانسیم نیکل مس بافت/ فلز
10/968±7/764Ca 512/614±75/211Aa 24/588±8/5Ba 9/57±4/451Ca 10/17±3/691Ca مو
9/962±6/677Ba 2020/863±120/321Ab 5/567±2/187Cb 6/592±4/451Cb 3/416±1/267Cb شش
9/245±7/424Ca 381/516±41/46Ac 215/617±48/027Bc 4/491±3/64Db 2/51±1/161Db استخوان
عدم وجود حرف مشابه در هر ستون به معنی اختلاف معنیدار در سطح 5 درصد آزمون دانکن می باشد (a> b> c)
حد تشخیص دستگاه بود. نتایج تجزیه واری ـانس نشـان داد کـهمیانگین غلظت منیزیم و استرانسیم در بافت اسـتخوان اخـتلافمعنی داری نسبت به سایر بافـت هـا دارد (01/0P<). بـر اسـاسنتایج مس و نیکل در بافت مو به شکل معنی داری بیشتر از سایر بافت ها تجمع می یابد (01/0P<). غلظـت کـروم در بافـتهـا ی مختلف جرد ایرانی اختلاف معنی داری را با یکدیگر نشان نـداد(جدول2). نتایج نشان داد منیزیم به شکل معن ـی داری بیشـتر ازسایر فلزات در بافت های مختلف جرد ایرانی تجمع پی ـدا کـردهاست (جدول 2). تمامی میانگی نهای ذکـر شـده در جـداول بـرحسب میکروگرم بر گرم وزن تر می باشد.
نتایج نشان داد کـه غلظـت مـس و م نی ـزیم در بافـت مـو واستخوان جنس ماده جرد ایرانی اختلاف معنی داری با جنس نـردارد (01/0P<). علاوه بر این اختلاف معنی دار بین میزان تجمع استرانسیم در بافت های مو، استخوان و شش در جنس نر و ماده این جونده مشاهده شد (01/0P<). نیکل بهشکل معن ـی داری در بافت های مو و شش جردهای ماده بیشتر از جرد های نـر تجمـعمی یابد (01/0P<). ه مچنین می ـزان تجمـع کـروم نی ـز در بافـتاستخوان دو جنس نر و ماده نی ـز دارای اخـتلاف معنـی دار بـود(01/0P<). نتایج حاصل از تجمع فلزات در بافت های مختلـفدو جنس نر و ماده جـرد ایران ـی در جـدول3 نشـان دا ده شـدهاست.
بر اساس نتایج اختلاف معنی دار بین غظت استرانسیم، نیکل و کروم موجود در بافت شش جوندگان منطقـه ی چهـار نسـبتب هسایر مناطق مشاهده شد (05/0P<) (جدول4). مقـدار کـروم،استرانسیم و نیکل در بافت موی جوندگان منطقه چهار و مقـدارمـس در بافــت مـوی جونــدگان س ه منطقــه ی اول ب ه شــکل معن یداری بیش تر از س ایر من اطق ب ود (05/0P<) (ج دول5).
هیچگونه تفاوت معنی داری بین غلظت فلزات سـنگین موجـوددر بافت استخوان جرد های ایرانـی منـاطق مختلـف محـدوده ی معدن مس دره زرشک مشاهده نشد(05/0P>) (جدول6).
یکی از ابزارهای مناسب برای پایش اثرات فلـزات سـنگینحاصله از فعالیت های انسانی استفاده از جانوران شاخص است.
این جانواران بهدلیل اینکه ارتباط مستقیمی با آب، خاک، هـوا وگیاهان منطقه دارند به خوبی بیانگر کیفیت محیط زیسـت منطقـههستند (46). جوندگان نقش بسیار مهمی در اکوسیسـتم چـه ازلحاظ کارکردی و چه از لحاظ تغذی های دارند، همچنین ب هدلی ـل اندازه ی بدن کوچکی که نسبت به پستانداران بزرگ جثه دارنـددارای میزان متابولیسم بالاتری نسبت به آنهـا هسـتند، در ن تیجـه
جدول 3. میانگین (± انحراف معیار) غلظت فلزات سنگین در بافتهای مختلف جنس نر و ماده جرد ایرانی
بافت جنسیت فلز
استخوان شش مو
1/412±0/691Cb 3/435±2/251Ba /8 69±2/566Ab نر مس
2/912±1/267Ba 3/279±4/451Ba 11/759±3/187Aa ماده 5/656±1/111Ba 5/511±2/245Bb /7 186±4/007Ab نر نیکل
6/3±3/691Ba 7/99±2/891Ba 11/715±4/59Aa ماده 193/845±36/287Ab 4/988±1/221Cb 22/95±8/187Bb نر استرانسیم
199/973±44/361Aa 7/491±2/04Ca 62/886±8/227Ba ماده 8/138±2/688Ab 9/42±3/471Aa 01/371±8/5Aa نر کروم
11/229±4/227Aa 9/939±4/221Aa 11/011±2/187Aa ماده 1985/588±112/181Ab 387/382±26/604Ca 923/348±78/027Bb نر منیزیم
2065/165±140/881Aa 390/688±29/401Ca 948/839±74/512Ca ماده عدم وجود حرف مشابه در هر ستون به معنی اختلاف معنیدار در سطح 5 درصد آزمون دانکن می باشد (a> b> c)

جدول 4. مقایسه میانگین( ± انحراف معیار) فلزات بافت شش جرد ایرانی در مناطق مختلف محدوده مطالعاتی
منطقه 5 منطقه 4 منطقه 3 منطقه 2 منطقه 1 فلز
7/71±2/114b 16/66±3/77a 11/702±4/232b 9/99±2/144b /9 472±2/286b کروم
3/262±1/99a 3/898±1/144a 3/799±0/983a 2/914±1/107a /3 067±1/187a مس
360/52±45/977a 387/564±48/227a 450/287±35/111a 353/347±42/88a 399/669±49/247a منیزیم
5/61±1/989b 9/631±4/88a 6/517±3/106b 6/825±2/146b /6 542±2/216b نیکل
4/65±0/247b 12/638±4/281a 6/582±3/2b 5/054±2/002b /5 824±1/906b استرانسیم
عدم وجود حرف مشابه در هر ستون به معنی اختلاف معنیدار در سطح 5 درصد آزمون دانکن می باشد (a> b> c)

بیشــتر در معــرض آلاینــده هــای محیطــی قــرار مـ ـی گیرنــد. مکانیس مهای جذب، توزیع، متابولیسم و حذف فلزات سنگین و مواد سمی در جوندگان بسیار شبیه به انسـان اسـت (51 و 43). گونه اندیکاتور مناسـب بـرای مطالعـات پـایش مح ـیط زیسـ تی دارای ویژگ ی ه ای زی ر اس ت (6، 51، 52، 13، 33 و 54): 1- حداکثر وابستگی محیطی و تغذی های را به زیستگاه داشته باشـد .
2- جمعیت آن در منطقه از مقدار مطلوبی برخـوردار باشـد تـانمونه گیری جمعیت را با خطر مواجه نکنـد . 3- در تمـام طـولسال در منطقه حضور داشته باشد و بـه سـایر منـاطق مهـاجرتنکند. 4- نسبت به درجات مختلف آلودگی واکنش نشان دهـد .
1268732170558

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:16 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:16 IRST on Saturday October 28th 2017

5- قلمروی گونه کوچک باشد و توانایی انطباق سریع با مح ـیط را داشته باشد. 6- دارای جثه کوچکی باشد. 7- یکـی از اجزای
۴۵

1268732170558

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:16 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:16 IRST on Saturday October 28th 2017

مه م اکوسیس تمه ای خش کی باش د و در طبق های متوس ط از زنجیرههای غذایی قرار گرفته باشد. با توجه بـه ای ـن کـه جـردایرانی تقریباباً دارای تمامی ویژگی های ذکر شده است (3)، پـسمی تواند به عنوان گونه ی بیواندیکاتور در این مطالعه و مطالعـاتآتی مورد استفاده قرار گیرد.
نتایج نشان داد که میزان تجمع مـس و نیکـل در بافـت مـوبیشتر از سایر بافت ها اسـت . بافـت مـو بـه صـورت مسـتقیم در معرض آلاینده های محیطی موجـود در آب، هـوا و خـاک قـراردارد (14). در نتیجه انتظار بر این است که غلظت سـا یر فلـزاتنیز در بافت مو بیشتر باشد در حالیکه طبق نتایج ب هدست آمـده،میزان منیزیم و استرانسیم در بافت استخوان تجمع بیشتری یافته است. مو در پستانداران به طور عمـده از کـراتین تشـ کیل شـدهاســت. کــراتین نــوعی پــروتئین اســت کــه از گــروه هــای س ولفوهیدریل سیس تین (تی ول) ک ه تمای ل بس یار زی ادی ب ه برقراری ارتباط با فلزات دارند، تشکیل شـده اسـت 7(). تمای ـل کاتیو نها به تشکیل لیگاند با گروه های تیول توسـط انـدازه، بـارالکتریکی و الکترونگاتیوی کاتیون کنترل می شود. این تمای ـل در ۴۶
جدول 5. مقایسه میانگین( ± انحراف معیار) فلزات بافت موی جرد ایرانی در مناطق مختلف محدوده مطالعاتی
منطقه 5 منطقه 4 منطقه 3 منطقه 2 منطقه 1 فلز
7/626±4/907b 18/7950±4/117a 8/578±3/9b 9/8969±2/997b 01/458±4/07b کروم
4/968±1/807b 5/574±2/324b 12/98±4/88a 13/5124±4/808a 31/295±2/123a مس
717/171±57/002a 1130/965±75/22a 1005/45±49/77a 943/079±41/1a 985/138±48/87a منیزیم
5/187±3/02c 16/2531±2/22a 8/643±2/127b 9/9836±4/97b 01/1392±5/12b نیکل

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

12/686±5/008c 37/585±9/15a 24/843±8/7b 19/220±4/907b 91/999±7/442b استرانسیم
مطالعاتی وجود حرف مشابه در هر ستون به معنی اختلاف معنی دار در سطح 5 درصد آزمون دانکن می باشد (a> b> c)

جدول 6. مقایسه میانگین (± انحراف معیار) فلزات بافت استخوان جرد ایرانی در مناطق مختلف محدوده
منطقه 5 منطقه 4 منطقه 3 منطقه 2 منطقه 1 فلز
6/222±1/88a 7/772±2/001a 11/447±3/888a 15/034±4/4a 51/961±5/718a کروم
2/424±1/007a 2/225±0/375a 2/953±1/249a 3/545±1/02a /1 777±0/754a مس
1802/37±53/574a 1830/85±68/8a 2259/35±98/67a 2462/95±85/13a 2129/21±78/2a منیزیم
3/312±1/36a 4/636±1/17a 5/589±1/2a 8/634±4/12a /9 858±1/214a نیکل
174/633±67/9a 153/976±57/1a 220/042±45/14a 252/941±24/8a 194/439±20/878a استرانسیم
عدم
عدم وجود حرف مشابه در هر ستون به معنی اختلاف معنیدار در سطح 5 درصد آزمون دانکن می باشد (a> b> c)
دسته ای از کاتیونها توسـط انـدازه و بـار الکتریک ـی و دسـته ی دیگر توسط میزان الکترونگاتیویشان کنتـرل مـی شـوند . ای ـن دو دســته از فلــزات توســط پیرســون بــه ترتیــب تحــت عنــاوین کاتیو نهای سخت و نرم و کاتیو نهـا یی بـا خصوصـیات مـا بین آن ها کاتیو نهای حد واسط نام گذاری شده اسـت . کـا تیو نهـا ی نرم بر خلاف کاتیو نهای سخت که بـا سـطح مـو پیونـد ی ـونی برقرار می کنند، با گروه های تیول بافـت مـو پیونـدهـا ی محکـمکووالانسی بر قرار می کنند که موجب ماندگاری و تجمع بـالا ی آنها در بافت مو نسبت به سایر بافت هـا مـی شـود . بـا توجـه بـهطبقــه بنــدی پیرســون فلــزات منیــزیم و استرانســیم در گــروه ک اتیو نهــای س خت و فلــزات نیک ل و مــس در گ روه هــای کاتیو نهای حدواسط قرار می گیرند( 23). نتایج مطالعه نشان داد که منیزیم از سایر فلزات مورد مطالعه در بافت های جرد ایران ـی بیشتر تجمع می یابد. یکی از املاح مورد نیاز هر سـلول از بـدنپستانداران، منیزیم می باشد. حدود 06 درصد از منیزیم موجـوددر بدن جوندگان در استخوان ،62 درصد در عضله و ماهیچ هها و بقیه در بافت های نرم و مایعات بدن وجـود دارد (73). نیم ـی از ذخایر منیزیم بـدن جونـدگان درون سـلولهـا ی بافـتهـا واندام های بدن و نیمی از آن بهصورت ترکیب با کلسیم و فسـفردر اس تخوان وج ود دارد و تنه ا ی ک درص د از منی زیم ب دن جوندگان در خون یافت م ـی شـود (53). ب ـیش از 300 واکـنشبیوشیمیایی در بدن پستانداران برای فعالیت خود به منیزیم نی ـاز دارند، زیرا منیزیم باعث حفظ فعالیت نرمال ماهیچـه و عصـب،ضربان منظم قلب و استحکام استخوان ها می شود علاوه بر ای ـن در متابولیسم انرژی و سنتز پروتئین نیز منیزیم نقـش دار د( 44). براساس مطالعات مختلف الگوی انباشتگی فلزات در بافتهـا ی مختلف جونـدگان بـهصـورت م نی ـزیم<آلومینی ـوم<آهـن <روی <استرانسیم<کروم<مس<نیکـل مـی باشـد (21، 41، 51، 82 و
14) که با نتایج این پژوهش مطابقت دارد.
براساس نتایج در حالت کلی غلظت فلزات اندازه گی ـری شده در بافت های جردهای ماده بیشـتر از جردهـای نـر اسـت.
پانکاکوسکی و همکاران تفاوت معنی داری ب ـین غلظـت فلـزاتسرب و مس بین جنس نر و ماده در اندام های کلیه و کبد حفار اروپایی (Talpa europaea) مشاهده کردند به گونه ای که میزان فلز سرب و مس در کبد و کلیه جنس ماده بیشـتر از جـنس نـربود(03). تاور سانچز و همکاران تحقیقی را بر روی جونـدگا نی که زیستگاهشان تحت تـأ ثیر فعالی ـ تهـا ی انسـا نی قـرار گرفتـهاست، انجام دادند و میزان تخریب DNA متأثر از تجمع فلـزاتس نگین را در جون دگان م اده بیش تر از جون دگان ن ر اع لام کردند(64). فلز روی در بافت موی جر دهای ایرانی ماده نی ـز در محدوده مطالعاتی معدن مس دره زرشک نسبت به جردهای نـرتجمع بیشتری داشت 2(). رژیم غذایی متفاوت جنس های نـر وماده جوندگان در دوره های مختلف زنـد گی آنهـا مـی توانـد درمیزان تجمع عناصر در بافت های مختلـف بدنشـان مـؤثر باشـد8(). یکی از دلایلی که می تـوان بـه وس ـیله آن اخـتلاف غلظـتفلزات سنگین در بافت های مختلف جنس نر و مـاده را تو جی ـه کرد، تاثیرات هورمونی است. هورمون هـا ی جـنس مـاده باعـثافزایش متابولیسم زنوبیوتیک در بدن می شـود کـه در نتیجـه آنتجمع فلزات در بدن بالا م ـی رود. متابولیسـم در تجمـع فلـزاتس نگین و س ایر م وارد در ب دن نق ش دارد و ج انورانی ک ه متابولیسم بالاتری دارند، بیشتر در معرض سموم و سایر عناصـرقرار می گیرند (29). جردهای ماده در طول سال بین دو تـا سـهبار آبستن می شوند و در هر دوره بین دو تا هفت فرزند بـه دنی ـا می آورند (3)، در نتیجه بـرا ی تولی ـد مثـل و پـرورش فرزنـدانانرژی بیشتری نسبت به نرها صرف می کنند. ب هطور کلی فعالیت هورمون ها، میزان جذب و دفع فلزات، رژی ـم غـذا یی و فعـل وانفعالات موجود در بین فلزات مختلف در میزان جذب فلـزاتض روری مانن د م س، روی، منی زیم و آه ن در جنس ی ته ای مختلف تاثیر گذار است (38).


پاسخ دهید